Hipokrat.ba

Benigna hiperplazija prostate (BHP)

Benigna hiperplazija prostate (BHP)

Sve o BHP-u

Benigna hiperplazija prostate (BHP)

Benigna hiperplazija prostate (BHP) je jedna od najčešćih dijagnosticiranih stanja kod odraslih muškaraca i karakteriše je porast broja epitelnih i stromalnih ćelija u periuretralnom području prostate.

BHP ili benigno povećanje prostate, ili adenom prostate uzrokuje različite stepene opstrukcije te oteževa ili gotovo potpuno onemogućava pražnjenje mokraćnog mjehura. Rizična skupina su odrasli muškarci iznad 45 godina života kod kojih se javljaju simptomi donjeg urinarnog trakta.

Simptomi benigne hiperplazije prostate

Istjecanje mokraće postaje sve više otežano, praćeno hipertrofijom mišića detruzora mokraćnog mjehura, stvaranjem divertikula. Progresivno učestalo mokrenje, nagon na mokrenje i nokturija uzrokovani su nepotpunim pražnjenjem kao i brzim punjenjem mokraćnog mjehura. Simptomi benigne hiperplazije prostate razvijaju se i pojavljuju postepeno. Najčešće su prvi znak poteškoće prilikom početka mokrenja, a poslije se pojavljuje i niz drugih tegoba, koje ljekari najčešće nazivaju zajedničkim imenom "prostatizam". Prostatizam čine dvije vrste simptoma - opstrukcijski (uslijed suženja mokraćne cijevi) i iritacijski (uslijed nadražaja donjih mokraćnih puteva).

Opstrukcijski simptomi benigne hiperplazije prostate (BHP):

  • odgođen početak mokrenja 
  • slab i spor mlaz urina 
  • otežano mokrenje 
  • produženo mokrenje 
  • isprekidano mokrenje 
  • kapanje mokraće nakon mokrenja 
  • zadržavanje mokraće nakon mokrenja 
  • osjećaj neizpražnjenosti mokraćnog mjehura

Iritacijski simptomi benigne hiperplazije prostate (BHP):

  • poticaj na mokrenje – urgencija 
  • učestalo mokrenje danju - polakisurija 
  • učestalo mokrenje noću - nokturija 
  • nemogućnost zadržavanja mokraće - urgencija, inkontinencija

Kako dijagnosticirati  benignu hiperplaziju prostate?

Prilikom dijagnosticiranja benigne hiperplazije prostate (BHP) važno je uzeti u obzir historiju bolesti, simptom score i fizikalni pregled. Povećanje prostate utvrđuje se pomoću pregleda "per rectum" (kroz rektum), pri čemu ljekar uz upotrebu rukavice prstom pregledava prostatu - digitorektalni pregled.
Prostata specifični antigen (PSA) je umjereno povišen u 40-50% bolesnika s benignom hiperplazijom prostate (BHP), ovisno o prostatičnom volumenu i stepenu opstrukcije. PSA je bitan kod evaluacije rizika od akutne urinarne retencije (AUR) i operacije. Uretralnom kateterizacijom, cistoskopijom i UZV-om nakon mikcije mjeri se rezidualni urin, a kateterizacija omogućava drenažu radi stabiliziranja bubrežne funkcije i primjerene kontrole urinarne infekcije. Transrektalnim UZV-om može se provjeriti veličina prostate, ukoliko je indicirana pretraga zbog povišenog serumskog PSA, pa to može pomoći pri odluci o hirurškom pristupu. Mikrobiološkim i mikroskopskim pretragama mokraće i krvi utvrđuje se postojanje infekcija, prosuđuje funkcija bubrega, isključuje prisutnost krvi u mokraći i karcinom prostate itd..
Hirurški zahvat treba izbjegavati do odluke o definitivnom liječenju, jer intervencija može pogoršati opstrukciju, izazvati traumu i urinarnu infekciju.

Slijed dijagnostičkih pretraga:

  • International Prostate Symptom Score (IPSS) - zbir simptoma koji su definisani po evropskim smjernicama 
  • DRP (digitorektalni pregled) 
  • PSA (prostata specifični antigen) 
  • mikciometrija 
  • analiza urina 
  • UZV (ultrazvuk) - retencija urina 
  • kreatinin - procjena gornjeg urotrakta

Šta indicira progresiju BHP-a?

  • povećanje volumena prostate (PV) 
  • povećanje serumskog PSA 
  • pogoršanje urinarnog protoka 
  • pogoršanje kvalitete života (QoL) 
  • pogoršanje simptoma 

Posljedice progresije BHP-a:

  • akutna urinarna retencija (AUR)

Liječenje benigne hiperplazije prostate

Cilj liječenja benigne hiperplazije prostate (BHP) je olakšati simptome i poboljšati kvalitetu života bolesnika kao i prevenirati komplikacije vezane uz BHP. Smanjenje volumena povećane prostate i relaksacija mišića jedan je od glavnih ciljeva liječenja. Promatranje, praćenje ili tzv. "watchful waiting (ww)" preporučuje se kod blagih oblika bolesti ili kod pojave umjerenih do težih simptoma koji ne utiču toliko na kvalitetu života

Farmakološko liječenje benigne hiperplazije prostate /5-alfa reduktaza inhibitori (5ARI)

U rastu prostate najvažniju ulogu ima dihidrotestosteron (DHT) koji se stvara uz pomoć dva izoenzima 5 alfa reduktaze tipa I i tipa II. Velika koncentracija DHT-a dovodi do povećanja prostate, a glavna uloga u liječenju je spriječiti stvaranje DHT-a. Dutasterid je lijek nove generacije 5ARI-a koji inhibira oba izoenzima tipa I i II, dok kod finasterida, lijeka stare generacije 5ARI-a postiže se inhibicija samo tipa II. Terapija se provodi najmanje 6 mjeseci i primjenjuje se kod umjerenih do teških simptoma BHP-a. 5ARI dovode do smanjenja volumena prostate do 30% i preveniraju progresiju BHP-a. Poboljšavaju mokrenje tokom nekoliko mjeseci naročito kod bolesnika s velikom prostatom.

Alfa blokatori

Alfa-adrenergički receptori koji se nalaze u prostati važni su kod postizanja miorelaksacije mišića prostate i vrata mokraćnog mjehura ako ih se blokira alfa blokatorima. Djelujući na receptore, smanjuju tonus glatke muskulature prostate i vrata mokraćnog mjehura. U svijetu najčešće korišteni alfa blokatori za liječenje BHP-a su alfuzosin, doksazosin, tamsulosin, terazosin. Iako brzo dovode do otpuštanja simptoma djelovanje na smanjenje volumena prostate im izostaje.

Kombinacijska terapija 5ARI-a i alfa blokatora

Kombinacijska terapija 5ARI-a i alfa blokatora ima bolji rezultat nego upotreba pojedinog lijeka zasebno.

Fitoterapija

Još nije preporučljiva za liječenje simptoma donjeg urinarnog trakta kod bolesnika s benignom hiperplazijom prostate (BHP).

Hirurško liječenje benigne hiperplazije prostate (BHP)

Ako bolest izaziva komplikacije u vidu čestih i teških infekcija mokraćnih puteva, potpune nemogućnosti mokrenja ili čak otkazivanja bubrega, hirurško liječenje je jedino rješenje. Kod hirurškoga liječenja postoji više mogućnosti, a o optimalnoj metodi odlučuje ljekar.

  • Transuretralna incizija prostate (TUIP) je zahvat koji se koristi pri manjem povećanju prostate. Aparatom koji se uvede u žlijezdu kroz mokraćnu cijev (transuretalno) napravi se jedan ili dva mala reza, koji smanjuju tonus (napetost) mišićnih vlakana i time se zaustavlja stezanje mokraćne cijevi. 
  • Transuretalna resekcija prostate (TURP) radi se pri većem povećanju prostate. Aparatom koji se uvede kroz mokraćnu cijev (transuretalno) ukloni se dio prostatična tkiva i tako smanji pritisak na mokraćnu cijev. 
  • Otvorena prostatektomija je najopsežniji zahvat koji se radi u slučaju jako povećane prostate i iznimno teških simptoma. Žlijezda se vadi rezom kroz trbušnu stijenku. 
  • Potrebno je napomenuti kako za uklanjanje tkiva prostate nije uvijek potreban skalpel. Danas se primjenjuje i tzv. termoterapija, odnosno elektroterapija (uklanjanje tkiva grijanjem odnosno elektičnim mlazom ili laserskim zracima).

Hirurško liječenje benigne hiperplazije prostate (BHP) nudi s jedne strane najveću šansu za ublažavanje simptoma, pa se većinom radi, kada simptomi više nisu podnošljivi ili kada se razviju komplikacije. S druge strane, ti zahvati nisu bezbolni niti bez rizika. Prijeti, na primjer, inkontinencija (nemogućnost zadržavanja mokraće), impotencija i tzv. retrogradna ejakulacija (ulaženje ejakulata u mokraćni mjehur). Kod transuretralne resekcije prostate ili kod otvorene prostatektomije rizik je, naravno, veći nego kod ostalih zahvata. Zato treba odlučiti o omjeru rizika i uspješnosti zahvata. Iznad svega, potrebno je imati na umu da operacija ne uklanja sam uzrok. Prostata se povećava i poslije operacije, a tegobe se mogu ponovno pojaviti nakon nekoliko godina.

Najnovije